Van grotesk tot subtiel

Er zijn maar weinig kunstenaars die het kunnen, maar Folkert de Jong (1972, Egmond aan Zee) is er absoluut één van. Een volstrekt eigenzinnige beeldtaal creëren en deze door de jaren heen toch blijven ontwikkelen. De tentoonstelling ‘Circle Of Trust’ in het Groninger Museum toont een verbluffend overzicht verzamelde werken, van 2001 tot 2009.

'The Peckhamiam mimic, fouth end fifth commandment', 2007. Foto: Aartjan Renders


Het eerste wat we van hem zagen was ‘The Iceman Cometh’ in 2001. Een optocht van vijf levensgrote figuren, de een uitgerust met pistolen, legerhelmen en konijnenoren, de ander met slechts één been of arm. De titel verwijst direct naar een gelijknamig toneelstuk van Eugene O’ Neill uit 1939, over een stel barklanten, alcoholische outsiders en freaks. Personages die de kunstenaar gedurende zijn hele verdere carrière nooit meer echt heeft losgelaten. Op de Rijksakademie (1988-1989) maakte hij al een videoregistratie van een meisje met een zak om haar hoofd, in gezelschap van de kunstenaar zelf als onbetwiste leider, met een pistool in de hand en een jas aan met ‘THE GENERAL’ erop gestikt.

Verhalen van mensen die er een bestaan vol duistere driften op nahouden. Van mannen die overdag een keurige kantoorbaan hebben die s’ avonds nazi spelletjes op hun zolderkamer spelen. Ze klinken allemaal door in De Jong’ s sculpturen met levensgrote afmetingen, opgebouwd uit chemische bouwstoffen  als Styrofoam en Polyurethaan schuim. Waarvan de combinatie van gesneden vormen met de zachte, fluorescerende kleuren tegelijkertijd afstoot als aantrekt. Inspiratie haalt hij uit strips, films, Internet, en zeker niet te vergeten: de geschiedenis.

Zo nu en dan wordt het echt luguber, zoals bij ‘Cyan- Kali’ (2005). ‘Kali’ staat bekend als de godin van de vernietiging van de sterfelijke wereld. De Jong verbeeldt haar in een rok van ledematen en een ketting om haar hals van afgehakte hoofden. Dansend op een berg afval, vermengd met doodskoppen. ‘The Sculptor, the Devil and the Architect’ (2006) is duidelijk voortgekomen uit een meer weloverwogen thematiek. De kunstenaar heeft zijn personages dit keer gemodelleerd naar aanleiding van typerende foto’s van hemzelf (The Devil), de beroemde 20ste -eeuwse architect Le Corbusier (The Architect), de beeldhouwer Constantin  Brancusi (The Sculptor) en de kunstmecenas Peggy Guggenheim, in de vorm van een gigantische Pez- snoepjesdispenser.

Met de serie ‘Der Falsche Prophet’ (2007) verwijst hij net zo makkelijk naar Jezus Christus (The Great Smoker) als een personage uit Stanley Kubrick’ s klassieker ‘The Shining’ (Jack is Back). Het mysterieuze ‘Peckhamian Mimic’(2007) bestaat uit afgietsels van een samengesteld kleimodel, gebaseerd op Leni Riefenstahl en Marlene Dietrich. Met een vreemde grijns op het gezicht nemen de twee vrijwel identieke dames hun hoge hoed af. Hun monden gevuld met kleurige edelstenen.

De laatste jaren werkte hij aan de serie ‘Les Saltimbanques’ (2007-2009). Gebaseerd op Pablo Picasso’s ‘Famille de saltimbanques’ (1905). Een serie tekeningen die de grootmeester maakte van personages in het circus. Doordat De Jong zijn figuren steeds meer gaat modelleren door gietprocessen, krijgen zijn personages langzamerhand de vorm van klassieke sculpturen. Het groteske en extatische wordt langzaam vervangen door meer subtielere vormen. Dit keer geen wapengekletter en doodshoofden meer, maar in zichzelf gekeerde personages die eerder de weg kwijt lijken te zijn dan dat ze uit zijn op oorlog en terreur.

En dan is er het nieuwe werk ‘Infinite Silence; The Way Things Are and How They Became Things’ (2009), wat uit drie afzonderlijke delen is opgebouwd. Voor het eerst heeft ieder gedeelte één kleur. Ook nieuw is de herhaling. Op vier houten palets zijn twintig kerkklokken, zorgvuldig gearrangeerd, opgestapeld. Het tweede gedeelte bestaat uit een groep bouwproducten als boomstammen en balken. Maar de aandacht gaat vrijwel automatisch uit naar de vijf statische heren op een rij, in negentiende-eeuwse klederdracht. Vier grote wielen staan tussen hen in geklemd. De linker meneer heeft een hoge hoed in zijn handen. De rechter wijst met zijn vinger naar de grond. Alle vijf hebben hetzelfde gezicht van de Amerikaanse ex president Abraham Lincoln (1809-1865). Lincoln was de zestiende president van de VS, die een beslissende rol speelde bij de afschaffing van de slavernij en de burgeroorlog. Maar er zijn ook minder positieve verhalen over de man bekend. Met zijn vele gezichten lijkt hij symbool te staan voor de vele interpretaties van een geschiedenis.

Het verband tussen de twee andere gedeeltes is helaas erg ver te zoeken. Door de nogal omslachtige thematiek breekt het werk dan ook enigszins met het meer directe ‘in je smoel’ werk wat we van de Jong gewend zijn. Aan de andere kant is het een product van een kunstenaar die kennelijk nog lang niet aan het eind van zijn Latijn is en nog steeds streeft naar vernieuwing. Wat betreft Folkert De Jong is dat alleen maar een heel groot zegen.

 

Deze recensie is verschenen in <H>ART, 12-11-09. #58, blz. 22

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>