Indringende afstandelijkheid

Museum De Pont in Tilburg heeft een nieuw werk aangekocht van de Britse kunstenaar Steve McQueen (Londen 1969). Gravesend/Unexploded werd twee jaar geleden al getoond in het Italiaanse paviljoen tijdens de 52ste Biennale van Venetië, waar McQueen dit jaar wederom van de partij was voor de Britten. De twee films worden komende drie maanden in de projectzaal van het museum getoond.

'Gravesend' 2007 (video still)

Maar weinigen onder ons zijn zich ervan bewust dat de gruwelen die al jaren plaatsvinden in het Afrikaanse Congo een indirect verband hebben met ons vertrouwde mobieltje of laptop. In het oosten van Congo  is namelijk coltan te vinden, een kostbare metaal wat gebruikt wordt in elektronische apparatuur. Zoals wel vaker gebeurt met kostbare grondstoffen leidt de strijd om het mineraal, mede door de prijsstijging, tot hevige conflicten en corruptie in het land.

In het 17 minuten Gravesand is geen enkel spoor te bekennen van deze wantoestanden, noch van zichtbare milieuverontreiniging. We volgen het productieproces in een laboratorium, gevuld met voorgeprogrammeerde apparaten die als robots hun plicht lijken te vervullen. We zien we de schaduw van een arbeider, werkend in een van de rivieren. Of close ups van koperkleurige aarde waarin gewroet wordt. Opvallend is de aanwezigheid van het geluid: van machines, knarsende metalen, of scheppen die door de aarde heen gehaald worden. Het langste fragment in de film is een shot van een rivier met een langzaam ondergaande zon (foto). Het persbericht biedt meer uitleg: Gravesend is de plaats aan de monding van de Theems, waar Marlow, de hoofdfiguur uit Joseph Conrads ‘Heart of Darkness’ (1902), zijn verhaal vertelt over zijn missie in koloniaal Afrika en de duistere kanten van de menselijke natuur. “The air was dark above Gravesend, and farther back still seemed condensed into a mournful gloom, brooding motionless over the biggest, and the greatest, town on earth.”

In een andere zaal wordt Unexploded getoond; een opname van 54 seconden verstilde beelden van gebombardeerde gebouwen en ruimtes waar al het leven uit lijkt te zijn verdwenen. McQueen maakte de opnamen in 2003 in Basra, tijdens zijn verblijf in Irak als officiële ‘war artist’, als zodanig aangesteld door het Britse Imperial War Museum. In deze periode maakte hij ook het werk Queen and Country. In samenwerking met de families van 155 gesneuvelde Britse soldaten in Irak bedrukte hij postzegels met foto’s van deze jongens. Drie jaar lang is de kunstenaar bezig geweest de foto’s op de officiële Britse postzegel gedrukt te krijgen, helaas zonder resultaat.

Het is zeker niet de eerste keer dat de in Nederland wonende kunstenaar kiest voor een sociaal, maatschappelijk thema. Hunger, zijn speelfilmdebuut wat vorig jaar in Cannes met de Camera d’Or werd bekroond, is een document van het leven in de Maze gevangenis en de gebeurtenissen rond de hongerstaking van IRA gevangenen. McQueen wilde hier vooral datgene vangen wat niet in de boeken en archieven te vinden is: horen, voelen en ruiken hoe het is om opgesloten te zitten tussen de betonnen muren van een gevangenis.

In 1999 won McQueen de Turner Prize met zijn werk Deadpan, een korte zwart-wit film waarin de kunstenaar zelf ongedeerd blijft nadat er een huis op hem in elkaar stort. Hoewel hij vaak een politieke kunstenaar wordt genoemd, ontkent hij zelf stellig dit etiket met uitspraken als ‘Mijn films zijn net zo politiek als liefde of een kop koffie’. Het gaat hem vooral om de essentie van een ervaring. De details, de geluiden, de sfeer.

Hoewel de onderwerpkeuze inderdaad vaak neigt naar politieke betrokkenheid mondt dit in zijn films nooit uit in een expliciete stellingname. Hij brengt de zaken met een klinische afstandelijkheid in beeld en laat het oordeel geheel over aan de kijker. Zo ook in Gravesend/Unexploded. Voor wie verder wil kijken dan het visueel zichtbare is er een context, een verhaal wat achter de beelden verscholen ligt. Voor wie daar geen behoefte aan heeft zijn er esthetische beelden van een ondergaande zon of interessante kleurencomposities. Het is natuurlijk altijd een kwestie van wat je wilt zien in het leven. Maar die kille soberheid waarmee McQueen de zaken in beeld brengt kan uiteindelijk aan niemand ongestoord voorbij gaan.

Deze recensie is verschenen in <H>ART.

 

 

Comments

  1. The note proviⅾed that aⅼl principal and accrued interest was due in a single balloon payment at the end of the
    note teгm, and neither principal nor interest cоuld be prepaid.
    They come to the pіcture even in divorce cases in order to establish compеnsation that
    is needed for child support or spouses. Yoս would pߋssibly make an sum օf cash similar to a consᥱquеnce of the Regional group.

    Have a look at my webρage – Boca Raton Liberty Cpa Supplies
    765683873a3501618019fa8420291484

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>