De fotograaf als regisseur

Fotografeerde Paulien Oltheten (1982) eerst nog de mensen om haar heen zonder daarbij ook maar een seconde in te grijpen, tegenwoordig is ze een ander pad ingeslagen. Oltheten heeft haar rol als observator van de werkelijkheid ingeruild voor die van, soms wat dwingende, regisseur. De fotografe manipuleert de beelden tot ze beantwoorden aan het beeld wat ze in haar hoofd heeft. ‘Walk on a line…’ is de veelzeggende titel van haar nieuwe solotentoonstelling in het Fotomuseum in Rotterdam.

'Jasje over brief' foto: Paulien Oltheten

'Jasje over brief' foto: Paulien Oltheten

Na het zien van de foto’s en video’s van Paulien Oltheten zullen sommige mensen nooit meer gedachteloos aan hun jasje zitten, of ongemakkelijk hun hand achter hun rug houden. Oltheten brengt de menselijke gewoontes en vastgeroeste patronen in beeld waar veel mensen zich niet eens echt bewust van zijn. Ze doen gewoon zo, zonder er bij na te denken. Mensen die lopend een boek lezen en zo de hele wereld om hen heen lijken te vergeten. Of een man die met zijn handen onder een transparante regencape de weg van de regendruppeltjes manipuleert. Of twee mensen die al wandelend hun tred aan elkaars ritme aanpassen en zo een eenheid vormen. Olheten brengt ze (ogenschijnlijk) moeiteloos in beeld. Met haar camera reist ze over de hele wereld en maakt terloops in de publieke ruimte haar foto’s en films. Van een wereld die je zo nu en dan ziet, maar veel vaker helemaal niet. Of die je gewoon niet meer opvalt, uit gewenning. Alles is zichtbaar voor het blote oog, maar of je het dan ook daadwerkelijk ‘ziet’, dat is een tweede.

 

In het fotomuseum is werk te zien wat ze voornamelijk tijdens haar verblijf in Japan maakte. ‘One moment, it’s really beautiful!’, zo luidde nog de titel van haar solopresentatie bij Galerie Fons Welters in 2010. Dit keer gaat het echter niet meer om dat ene moment. In tegendeel: alle spaarzame momenten zijn in scene gezet. Totdat het juiste plaatje tevoorschijn is gekomen. “Ik heb ze gevraagd te leunen, ze stonden namelijk recht (wat minder mooi was)”, is haar letterlijke commentaar bij het beeld van twee dames die leunend achter een drankstalletje staan. Twee Japanse meisjes worden door Oltheten gefilmd terwijl ze van onder een paraplu in de camera kijken die van bovenaf de meisjes filmt. We horen de stem van Oltheten zelf instructies geven.

 

In de sobere onderverdieping van het Fotomuseum is het werk van Oltheten opgesteld als tijdelijke, informele constructies die bij de volgende presentatie weer heel anders uit zouden kunnen vallen. Hier en daar is er een monitor geplaatst waarop een korte video te zien is. Ook op de tafels bevinden zich kleine beeldschermpjes. Er hangen foto’s aan de muur, of kleine papiertjes met hersenspinsels en aantekeningen die vaak in verband staan met nabij liggende foto’s. Dat is echter niet altijd het geval, wat soms een wat verwarren