Onbeantwoorde verwachtingen

In Kunstfort Asperen is een tentoonstelling te zien die vragen oproept over het veilig stellen van grenzen en het afbakenen van een territorium. Een voorspelbaar concept, zou je denken. Toch is het de tentoonstellingsmakers Bik van der Pol gelukt een indrukwekkende presentatie neer te zetten die op een mooie manier aansluit bij de geschiedenis van het fort zelf.

Nederlandse vlag van Marc Bijl

Nederlandse vlag van Marc Bijl

 

Voor de ingang van Fort Asperen staat een Nederlandse vlag in de vorm van een kille muur van baksteen. Op een irritante manier voor de ingang geplaatst, waardoor je je eigenlijk niet echt welkom voelt. Je mag wel naar binnen, maar eigenlijk liever niet. Dat lijkt politiek kunstenaar Marc Bijl tegen je te willen schreeuwen. Het werk zet direct de toon voor de rest van de tentoonstelling, die bol staat van doeltreffende, gelaagde werken die stuk voor stuk voor zich spreken.

 

Duo Liesbeth Bik en Jos van der Pol (Bik van der Pol) werken al sinds 1994 samen en maakten sindsdien veel furore als tentoonstellingsbemiddelaars. Hun focus ligt vrijwel altijd op de aard van de locatie waar desbetreffend werk tot stand komt. Hun nieuwe tentoonstelling ‘Too late, too little, (and how) to fail gracefully’ in Kunstfort Asperen, midden in het prachtige landschap van de Betuwe, vormt hier geen uitzondering. Het thema is een ironische knipoog naar de eigen geschiedenis van het fort, wat ooit onder Frans bestuur werd gebouwd, om te fungeren als verdedigingsstelsel. Toen het pas in 1940 voor het eerst in gebruik werd genomen bleek het al niet meer effectief. Een echt adequate oplossing tegen indringers heeft het nooit geboden.‘Too late, too little, (and how) to fail gracefully’ gaat over het falen en het creëren van verwachtingen die niet beantwoord kunnen worden. Of om de reden waarom er altijd behoefte is aan dit soort fortificaties om de mensen te beschermen tegen ‘de vreemdeling’.

 

Freddy Heineken ontwierp in 1992 een geheel nieuwe landkaart van Europa: Eurotopia. Om Europa om te vormen tot een federatie van een aantal mini-staatjes, ontwikkeld met behulp van wetenschappers en historici. Deze staatjes moesten wel aan een aantal criteria voldoen. Tussen de 5 en 10 miljoen inwoners, een eigen geschiedenis, en een bevolking die min of meer etnisch homogeen is. Het resulteerde in een landkaart met 75 lidstaten. Nederland is opgedeeld in de Randstad, en de rest van Nederland krijgt de naam Yselland. Terwijl het in die tijd werd afgedaan als utopische waanzin was zijn vooruitziende blik niet eens zo heel irreëel wat betreft onze groeiende nationalistische voorkeuren.

 

Binnen dit thema neemt natuurlijk ook de intruder een cruciale rol in. Bieden grenzen daadwerkelijk de veiligheid die ze pretenderen? Zichtbaar bewijs hiervan is de indringer Jeroen Jongeleen, die met zijn werk het fort letterlijk binnen is gedrongen. Binnenin zijn eigen for