Afstand biedt inzicht

Ieder tijdperk heeft zo zijn eigen verschijningsvorm en karakter. Daarbij spelen muziek, kleding, levensopvatting, maar ook de kunst een belangrijke rol, inclusief de daarbij behorende iconen. In de renaissance was dat Michelangelo, tijdens de belle époque Toulouse Lautrec. In de jaren ’20 was er Marlene Dietrich, in de jaren ’60 de Rock n’ Roll van Bill Haley, in Nederland had je Provo. Maar wat kenmerkt eigenlijk de jaren ’90?

fotograaf: Johannes Schwartz

Overview tentoonstelling. Foto: Johannes Schwartz

De grote doorbraak van het World Wide Web, kernproeven, de opkomst van de House muziek, Dolly -het eerste gekloonde schaap. Het gebeurde allemaal zo’n vijftien jaar geleden. Maar bovenal: ongekende economische groei, en een digitale revolutie, met alle gevolgen van dien. In de kunst zijn het vooral de Young British Artists die de aandacht krijgen. Een jonge groep kunstenaars -voornamelijk opgeleid aan het Londense Goldsmiths en fanatiek aangevoerd door verzamelaar Charles Saatchi. Ze kenmerkten zich door provocatie, manipulatie en een ironische blik op hun eigen rol als kunstenaar en de kunstgeschiedenis. Onder hen Damien Hirst, Tracey Emin, Liam Gillick en Sarah Lucas. In Amerika was er de ‘Neo Pop’, aangevoerd door Jeff Koons en een aantal New Yorkse kunstenaars die eind jaren tachtig op het toneel waren verschenen. Beelden en materialen van de ‘Pop Art’ uit de jaren zestig werden hergebruikt, waardoor dit erfgoed weer een vorm van conceptuele kunst in de meest ironische en objectieve zin van het woord kreeg. Koons’ sculptuur ‘Puppy’ -een twaalf meters hoog schoothondje van planten en bloemen- fungeerde als boegbeeld voor de Documenta in Kassel.

Wie tot de avant-garde wil behoren, moet zich keihard afzetten tegen de gevestigde orde. Het visuele eindproduct is daarbij net zo belangrijk als het idee, misschien zelfs minder. Een houding die in vrijwel alle kunst doorklinkt die momenteel te zien is bij kunstcentrum Marres in Maastricht. De tentoonstelling ‘Specters of the Nineties’ focust op kunst uit de jaren negentig. Van hierboven genoemden is daar overigens helemaal niets te bekennen.

‘Site-specifiek’ en procesmatig werk is er daarentegen in overvloed. De realisering van ‘UTV’ -een low budget kanaal ‘voor iedereen – door iedereen’- wat kon voortbestaan buiten de reguliere TV-industrie, gefinancierd door goedkope advertenties. Het afstudeerproject van Job Koelewijn, die hiervoor zijn moeder en drie tantes de glazen wanden van de Rietveld Academie schoon liet maken, gekleed in typische klederdracht uit Spakenburg. Het kon en mocht allemaal. Zorgen om de wereld werden geuit in primitieve oplossingen. Kunstenaarscollectief Superflex ontwierp een nieuw systeem voor biogas, dat gewonnen werd uit menselijk of dierlijke ontlasting. Barbara Visser speelt in het kader van de tentoonstelling ‘New Balance – Twelve Dutch Artists’ in Vilnius zichzelf in een populaire Litouwse soap. Annika Eriksson begint in 1993 met het verspreiden van stickers met de tekst ‘een verschrikkelijke samenzwering’, als commentaar op de verregaande commercialisering van de publieke ruimte. Als je dit zo leest zou je denken aan het niveau derdejaars kunstacademie. En dat klopt eigenlijk wel. Maar als het curator Lisette Smits om kwaliteit van doen was, dan had ze waarschijnlijk wel andere keuzes gemaakt.

‘Specters of the Nineties’ zet heel bewust een tijdsgeest neer, de status quo van die tijd. Het leuke aan dit soort definiëringen is: je kunt ze pas echt duidelijk plaatsen als je er afstand van neemt. Als de tijd alweer is overgewaaid. Want wat vinden we eigenlijk over twintig jaar van ons eigen tijdperk? Door kunstenaar Hans – Christian Dany in zijn begeleidende essay de tijd van het cybernetic capitalism genoemd. Wie zijn nu de sterren, en wie de grote verliezers?

 

Deze recensie is verschenen in <H>ART, #89

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>