Mannen en hun demonen

Een djinn is volgens Islamitische overleveringen een onzichtbaar wezen met magische krachten, wat compleet bezit kan nemen van ons mensen. Ze zouden samen met mensen en engelen de drie levensvormen zijn met een bewustzijn, gemaakt door Allah. Niet in djinn geloven is voor een moslim niet mogelijk, omdat de Koran er heel duidelijk in vele verzen over spreekt. Djinns bewonen een paralelle wereld en dringen binnen in de onze. In het nieuwe werk van Tala Madani (Teheran, 1981) lijken ze niet meer weg te slaan.

'Guts', 2011, 23 x 20 inches, oil on linen

'Guts', 2011, 23 x 20 inches. Oil on linen

Wel of niet de bedoeling, dit wetende ga je anders naar Madani’s nieuwe werk kijken. De expliciete verwijzing naar Arabische folklore geeft een andere draai aan de schilderijen, tekeningen en animaties van deze jonge, in Iran geboren kunstenares. Nu zijn de figuren die haar werk bevolken ineens mythologische verschijnselen geworden. Eerst waren het gewoon mannen. Of nou ja, gewoon. Merkwaardige, perverse types. Dat wel. Maar nog steeds, simpelweg mannen. Kaal, vaak halfnaakt bevinden ze zich in ogenschijnlijk trieste maar toch humorvolle omstandigheden. Ze gebruiken voetenspray, besmeren elkaar met roze taart, bevinden zich in vreemdsoortige homo-erotische situaties, of steken met een vork in elkaars tatoeage. Het verschijnsel mannelijke bonding krijgt in haar werk zowel een genant als een lieflijk tintje. Madani kreeg al bijna het label opgeplakt van provocerende Iraanse mannenhaatster. Maar ze is ook vaak genoeg omschreven als dapper en onafhankelijk. Volgend jaar is ze genomineerd voor de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs.

In de nieuwe werken die nu in het SMBA hangen lijken de mannen te worden achtervolgd door hun eigen demonen, maar het verschil tussen de twee is niet altijd even duidelijk. In een van de schilderijen zien we iemand zijn eigen spook recht in de ogen kijken. Hij wordt uitgelachen. Een arme ziel wordt door een geest uit zijn slaap gehouden. Of is het misschien zijn eigen obsessie, die hem wakker houdt? Een ander personage lijkt in conversatie met zijn eigen ingewanden. De plek op zijn buik waar zijn darmen zouden moeten zitten, is transparant. Op de stoel tegenover hem ligt een hoopje darmen. Weer een ander figuur lijkt een poging te doen zijn eigen maag naar binnen te werken. Angstaanjagend wordt het als een man overstuur weg rent van zijn toiletpot, omdat een wilde vleermuis hem plotseling aanvalt. Zijn drol nog bungelend aan zijn achterste.

Madani’s karakteristieke stijl bevindt zich ergens tussen die van een karikaturale cartoon en een expressionistisch schilderij. Machismo, en kuddegedrag -het verlangen om elkaars gedrag te kopiëren, zelfs in absurde situaties- lijken daarbij een onuitputtelijke inspiratiebron. De zoete, verleidelijke pastelkleuren in haar eerdere werk zijn deels vervangen voor meer donkere tinten. Nog steeds is het de handeling die centraal staat. Niet zozeer de compositie, of minder nog de achtergrond