Schoonheid en armoede, hand in hand

© Guy Tillim  Tautira, Tahiti / 2010  Courtesy stevenson, Cape Town

© Guy Tillim. Tautira, Tahiti / 2010. Courtesy stevenson, Cape Town

Daar staat ie dan moederziel alleen. Een mager, verwaarloosd hondje, schooiend tussen de afval die de mensen achter lieten. Op de achtergrond prijkt een prachtig panorama gevuld met weelderige bospartijen, felgroene bomen en mistige bergen. De foto werd geschoten op een van de stranden van een Frans-Polynesisch eiland. Waar ooit kunstenaars als Paul Gaugain hun verloren paradijs terugvonden en in beeld brachten. Maar dat was toen.

 

De schoonheid en de armoede. Op de foto’s van Guy Tillim worden ze allemaal in een beeld gevangen. Genadeloos rukt hij de sluier weg van het idyllische, tropische landschap zoals we dat kennen uit de commercials. Zonneschijn en witte stranden maken plaats voor dikke regendruppels en rondzwervend afval. Alles is zo haarscherp dat het bijna pijn doet. De aanwezige mensen en dieren lijken net uit tijschriften geknipt en op de achtergrond geplakt, zoals Alexander Rodschenko dat vroeger deed met zijn fotomontages.
Voor ‘Second Nature’, zijn nieuwe tentoonstelling in fotografiemuseum Huis Marseille fotografeerde Tillim naast de Frans-Polynesische eilanden ook de drukke straten van São Paulo. Ook deze tonen alles haarscherp, maar benadrukken niets. ‘In making photographs of the landscape, i have to confront the difficulty of actually seeing the landscape’ staat er op een van de muren geschreven. Om een landschap daadwerkelijk te ‘zien’ moeten veel denkpatronen worden losgelaten.
Tillim begon zijn carrière tijdens de nadagen van de apartheid. In dezelfde tijd dat ook fotografen als Pieter Hugo actief waren, van wie tegelijkertijd in het Fotomuseum in Den Haag een groot retrospectief te zien is. Het onderwerp is dan ook volop aanwezig in de vele fotoboeken die hij maakte. Zo gunt hij de kijker een blik in de woningen van straatarme huurders van verwaarloosde flats, waarin voornamelijk de zwarte bevolking een plek heeft gekregen. Schuchter, maar ook trots en dapper trotseren ze de lens.

Maar de post koloniale erfenis is niet alleen zichtbaar in de mensen, die zit ook in de architectuur. Zoals de getuigenissen van wat voortkwam uit de droom van verandering die Patrice Lumumba -de eerste minister van de democratische republiek Congo- wist te realiseren. Ook in Mozambique, Congo, en Angola -waar Tillim overigens niet meer in mag vanwege zijn politieke reputatie- zijn straatnamen naar Lumumba vernoemd. In het boek ‘Avenue Patrice Lumumba’ fotografeerde hij ze zorgvuldig. Johannesburg, wat ooit toonbeeld was van het blanke welvaren, wordt in een van zijn eerste boeken ‘Jo’burg’ weergegeven als een plek waar vooral de vergane koloniale glorie domineert. Hoewel de foto’s later ook in kleur verschijnen blijft de zwarte ondertoon altijd aanwezig in de beelden.
Vier jaar lang was hij een van de belangrijkste leden van het fotografencollectief Afrapix, die de anti-apartheid strijd in Zuid-Afrika van dichtbij volgde. Als oorlogsfotograaf maakte hij dertig jaar lang indringende beelden van de situatie in landen als Angola en Sierra Leone voor lokale en buitenlandse media, waaronder Reuters en Agence France Presse. Maar in 2010 gooide hij het over een andere boeg, kocht een catamaran en zeilde vanuit Nieuw Zeeland naar de Polynesische eilanden. De Britse ontdekkingsreiziger Captain James Cook (1728–1779) achterna. De foto’s in Huis Marseille zijn dan ook anders, maar zeker niet minder interessant. We zien wel mensen, landschappen, architectuur. Maar we zien ook kleuren, composities, schilderachtige effecten. De landschapsfoto’s hebben nog iets duisters, iets droevigs. De foto’s van São Paulo zijn vooral kleurig. Tillim lijkt tot de merkwaardige krachten te beschikken om het groen van een simpel hekje, of van de rood witte kleuren van een bus tot iets prachtigs te verheven.

 

Deze recensie is verschenen in <H>ART#95, blz. 15

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>