Niet alles is gebaseerd op kennis

De Nederlandse kunstwereld bevindt zich op een merkwaardig kruispunt. Instellingen voor hedendaagse kunst moeten een andere koers gaan varen dan ze voorheen deden. De desastreuze bezuinigingen liegen er immers niet om. Het goede nieuws: De Appel, centrum voor hedendaagse kunst in Amsterdam is sinds kort weer geopend in een prachtig, historisch pand. Een gesprek met directrice Ann Demeester, over de toekomst van De Appel, en het waarom van de bezuinigingen.

Het mag inmiddels hardop gezegd worden: in Nederland heerst een enorme scepsis als het aankomt op hedendaagse kunst. De antipropaganda vanuit het voormalige kabinet heeft daar alleen maar in negatieve zin aan bijgedragen. Hedendaagse kunst is té elitair en heeft de maatschappij alleen maar geld gekost, was kort gezegd de boodschap. Maar de politiek alleen de schuld geven zou te makkelijk zijn. Waarom is die afkeer tegen hedendaagse kunst toch zo sterk in Nederland? Een vraag die niet zo één, twee, drie te beantwoorden is. Misschien moeten we daarvoor verder en dieper doordringen in de wortels van de Nederlandse cultuur. Is door de verzuiling een extreme hokjesmentaliteit ontstaan waardoor samenwerking met andere ‘takken’ niet als vanzelfsprekend wordt ervaren? Of heeft er een zogenaamde over- professionalisering van de Nederlandse kunstsector plaatsgevonden? ‘In België heb je veel meer interdisciplinaire samenwerking die heel natuurlijk is, terwijl in Nederland  beeldend kunstenaars en curatoren  zich snel op hun eigen eilandje lijken te begeven. Ook is het spontane in Nederland  veel minder een factor  van belang, lijkt het wel. Ideeën komen niet in het café tot stand, maar meer op professioneel niveau. Kunstenaars kunnen zich niet permitteren om maar wat aan te modderen en te kijken of het lukt.’, beaamt Demeester. Een andere oorzaak zou kunnen liggen in het onderwijs. ‘Iedereen op het College waar ik op zat had één uur per week esthetica. Daardoor wordt een open attitude gekweekt. Jongeren -de volwassenen van de toekomst- leren op die manier dat kunst een belangrijke factor is in het maatschappelijk leven.’

Misschien is het zaak om de Do It Yourself mentaliteit meer toe te passen op het ervaren van beeldende kunst? ‘Hedendaagse kunst is er in principe voor iedereen die nieuwsgierig is. Wat wij in De Appel laten zien kan ingewikkeld zijn, maar je hoeft niet de hele kunstgeschiedenis te kennen om er iets over te kunnen zeggen. Niet alles is gebaseerd op kennis.’ Sommige curatoren trekken dit in het extreme, zoals Roger Buergel en Ruth Noack die tijdens Documenta 12 geen enkele uitleg achterlieten voor de bezoeker, om deze te stimuleren om op hun eigen gevoel te vertrouwen. Zij waren daar vrij extreem in. Een goed voorbeeld? ‘Je moet hier een middenweg in zien te vinden. Het is een vraag waar ik erg mee worstel momenteel. Enerzijds moet  je duidelijke informatie verschaffen, anderzijds wil je mensen stimuleren om op hun eigen gevoel, hun innerlijke kompas, te vertrouwen.’

Wat betreft bezoekersaantallen heeft ook De Appel nog een grote klus voor de boeg. Het aantal moet dit jaar stijgen van 12.000 naar 23.000. Een reëel streven? ‘Ik denk het wel. De nieuwe locatie in een rijksmonument aan de Prins Hendrikkade is uitgebreid met een leuke horecagelegenheid in de kelder, wat als een soort katalysator werkt voor de totaalervaring. Het is cliché, maar het heeft wel impact. Verder is het zaak om de naamsbekendheid van De Appel te vergroten. Als ik bij een conferentie in Tokyo of zelfs in Vuurland zit dan kennen ze De Appel, maar In Nederland denkt men al te vaak  dat ik directrice van toneelgroep De Appel ben. Je kunt dit volgens mij alleen counteren door te communiceren via de mainstream media en daarbinnen zoveel mogelijk mensen aan te spreken met je eigen bevlogenheid. Voor de AVRO mag ik dit seizoen nogmaals het programma ‘4Art’ presenteren en het Volkskrant Magazine, de Zaterdagbijlage van De Volkskrant krijg ik de kans om maandelijks een tekst te publiceren waarin een enkel kunstwerk onder de loep wordt genomen. Ik hoop op deze manier mensen via de indirecte weg voor te Appel te enthousiasmeren. Zo hoeven ze niet eerst naar de kerk te komen om bekeerd te worden.’

Ook vanuit De Appel worden op kleinschalig niveau nieuwe projecten opgezet die nieuwe doelgroepen aanspreken. In samenwerking met kunstcentrum Witte de With start binnenkort een nieuwe introductiecursus hedendaagse kunst, die ondermeer geschikt is voor 50-plus museumbezoekers die interesse hebben in moderne kunst, maar geen weet hebben van actuele ontwikkelingen. De cursus ondescheidt zich van gelijksoortige cursussen die worden georganiseerd door musea en volksuniversiteiten. ‘Twee zaken willen we anders aanpakken: de kunstenaars, kunstcritici en curatoren die actief zijn in het veld brengen zelf de informatie over, in plaats van kunsthistorici en academici. Verder hanteren wij geen lineaire aanpak, maar werken we op basis van thema’s. De Appel is populair onder de jongere studenten, tussen de 20 en 30, maar het zijn juist de oudere mensen die we opnieuw willen bereiken. Dit is immers een groep die wel degelijk naar musea gaat, maar de Appel simpelweg niet kent of beschouwt als té gesloten. Daar moet echt verandering in komen.’ Nieuw is ook het Gallerist Programme: de eerste praktijkgerichte opleiding voor kunstprofessionals die zich in het commerciële segment van de kunstwereld willen bekwamen. De cursus gaat uit van hetzelfde ‘Learning-by-doing’ principe dat ook het fundament vormt voor het Curatorial Programme (de opleiding voor curatoren die De Appel al sinds 1994 organiseert).

In oktober organiseert De Appel in samenwerking met theater Frascati een festival over de staat van de democratie en de rol van kunst als aanjager van nieuwe ideeën en idealen. Beeldend kunstenaars, theatermakers, politici, vormgevers en opiniemakers worden uitgenodigd om visies op de politieke toekomst te smeden. ‘Stem terug! Vote back!’ is direct gerelateerd aan de verkiezingen, maar dan wel via de omweg van de metafoor. Maar we vinden de realiteit nu zo precair dat we misschien niet kunnen wachten op die metafoor, maar direct moeten handelen. Hoe kun je het na de verkiezingen nog hebben over idealen, ideologieën, zonder dat je als een politieke naïeveling onnozele dingen staat te roepen die niets van doen hebben met de werkelijkheid?’

Dit interview is verschenen in <H>ART, # 101, blz. 9

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>